Download all exemplars
Commentary
Kairangi
Commentary
M� Kairangi, me tūhura raraunga ki tētahi tukanga pakirehua tauanga me te whakaaro aro�.
Ko te whakaatu aro� tauanga h�honu te mea nui. N� reira, ka kitea ēnei:
- ka k�tuitui i te m�tauranga tauanga, te tūponotanga me te m�rama ki te horopaki, i roto i ng� w�hanga katoa o te tūhuratanga tauanga, ki te reo M�ori hoki
- ka arohaehae i te tukanga tauanga, tukanga tūponotanga me ng� whakam�rama e h�ngai ana ki ng� whakakitenga.
Ka whakaaroaro i te whai w�hi mai o ētahi atu taurangi, o ētahi atu �huatanga r�nei e whai p�nga ana.
Ka whakahoropaki i te kaupapa ki tētahi pū�hua M�ori me te tautohu i ng� tikanga M�ori e whaitake ana.
T� te �konga mahi
Ko t� te �konga nei, he kaupapa nui te whakarauora i te taiao i Aotearoa nei, otir�, i te ao wh�nui nei. Ka tūhura, ka matapaki i te ora o t�na manga me ng� awa o t�na whaitua.
Kaiaka
Commentary
M� Kaiaka, me tūhura raraunga ki tētahi tukanga pakirehua tauanga me te whakatakoto parahautanga.
Ko te parahau i ng� w�hanga o roto i ng� tikanga tūhuratanga tauanga te mea
nui. N� reira, ka kitea ēnei:
- ka tūhono i ng� w�hanga o roto i ng� tikanga tūhuratanga tauanga ki te horopaki me te taupori, ki te reo M�ori hoki
- ka whakaputa k�rero taunaki, hei tauira:
- ko ng� t�taitanga tauanga whakar�popoto pēr� i te toharite me te tau waenga
- ko ng� uara raraunga
- ko ng� ia me ng� �huatanga k�hure o roto i ng� whakaari raraunga
- ka k�rero m� te horopaki me te taupori ki te reo M�ori.
Ka parahau i ētahi putanga tūponotanga, �, ka whakah�ngai i te kaupapa ki tētahi pū�hua M�ori me te tautohu i ng� tikanga M�ori e whaitake ana.
T� te �konga mahi
I tutuki i te �konga ng� mahi e h�ngai ana ki te paetae, k�tahi ia ka tūhura i ng� tikanga tūhuratanga m� te whakaputa k�rero taunaki e h�ngai ana ki te horopaki (1). K�rua, i k�rero ia m� ng� pūahua M�ori me ng� momo tikanga e h�ngai ana ki t�na rohe (2).
Paetae
Commentary
Ko t� tēnei paerewa, he tūhura raraunga ki tētahi tukanga pakirehua tauanga. Ko te pūtake o tēnei paerewa, he tautoko i ng� �konga ki te waihanga pūkenga kia taea ai te whakahaere tūhuratanga tauanga me te p�pono, me te torotoro pū�hua rerekē.
Me whakamahi te �konga i:
- ia w�hanga o ng� tikanga tūhuratanga tauanga hei whakaputa
whakatairitenga - ng� huatau me ng� kupu e h�ngai ana hei whakaatu i te m�hio ki te reo
matatini o te p�ngarau - te tukanga whakam�tau tūponotanga.
T� te �konga mahi
I tÄ«mata mai te Ä�konga ki tÄ“tahi tÅ«huratanga tauanga, mÄ� te whakarite pÄ�tai, te rangahau, te tÄ�tari me te waihanga kauwhata, ka mutu i whakakapi i ngÄ� kÅ�rero katoa ki tÄ“tahi pÅ«rongo (1). KÄ�rua, ko ngÄ� huatau me ngÄ� kupu i whakamahi e hÄ�ngai ana ki te reo matatini o te ±ÊÄå²Ô²µ²¹°ù²¹³Ü, mÄ� te aro ki ngÄ� kupu matua e hÄ�ngai ana ki te tauanga me te tÅ«ponotanga (2). KÄ�toru, i whakauru i Ä“tahi Ä�huatanga tÅ«ponotanga (3).
Ko te tauaromahi he tauira mahi � te �konga e whakam�rama ana i te matū o te paerewa paetae. He mea �whina i te kaiako ki te k�whiri whakataunga aromatawai ki te taumata e tika ana.
Tuku mai ng� tauaromahi me ng� k�rero �piti katoa [PDF, 1.2 MB]