Ä¢¹½´«Ã½

Whakaraka

15020 - Perform Whakaraka assessment standard

Video examples of whakaraka you can use for 15020 - Perform Whakaraka assessment standard

maori performing arts tohu

About this standard

Whakaraka is a term used to describe ²ÑÄå´Ç°ù¾± hand, stick, and string games that develop and demonstrate dexterity, coordination, timing, and skill.

Whakaraka may be performed using hands or with implements such as flax, stones, sticks, or string, in accordance with iwi or hapÅ« traditions. 

Level: 3

Credits: 6

Video transcript

Narrator: Unit Standard 15020, Perform Whakaraka, Level 3.

This video gives examples of Whakaraka that can be used to demonstrate the categories of: Hand Games, Stick Games, String Games.

This assessment requires the student to perform items from memory demonstrating competency. It is also expected that this assessment can be performed in a public setting.

Students from the Skill New Zealand Rangatahi Maia programmes of Manaakitanga Aotearoa Trust in Rotorua are featured in this video.

Hand Games. A game whereby each opponent tries to catch the other out with a mirror action.

Ko tēnei te kemu m� ng� ringaringa. Kei tēnei taha ko Anaru. Kei tēr� atu taha ko Hiwaroa. Ko te ingoa o tēnei kemu ko Whakaropiropi Ai.

Ae, hariru!

Kei te reri koe?

Ae, tīmata!

Kei te reri koe e taku teina?

Whakaropiropi Ai?

Whakaropiropi Ai?

Ae!

Tēnei me te hū mai

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

Hū mai r�!

Kia ora, kia ora            

Aue, aue, aue!

°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹! Tahi anÅ�?

Ae

Tahi anÅ�            Ae

 

Tēnei me te hū mai…hū mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

Hū mai r�!

Kia ora kia rua ki a Hiwaroa.

Kia ora, kia ora

°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!             Kua mutu?

Rua anÅ�?          He aha?

Rua anÅ�?          Ae

TÄ“nei me te hÅ« mai …              HÅ« mai!            

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai ra!

Kei te hÄ“, kei te hÄ“!     Ko Anaru          Ae!

Kua mutu?

Kao! kei te hē!

Kia kaha

°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!

Tahi anÅ�?         

Tahi anÅ�?        

Ae!

TÄ“nei me te hÅ« mai     HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai rÄ�!

HÅ« mai!            

He aha te karanga, he aha te karanga

Kia rua na Anaru

E kii, e kii!

Kua tae mai te toa!

Titiro mai!

Rua anÅ�?          Rua anÅ�?

Ae         Ko te whakamutunga.

Ae!        TÄ“nei me te hÅ« mai ….

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai!             HÅ« mai!

HÅ« mai rÄ�!        Ko Anaru. Koia te toa.             Te hokinga mai

Ko te ingoa o tēnei kemu, ko Hei Tama! Tū Tama!

°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!

Ko wai kei te tīmata?

Ko au hoki!

Tahi. Hei tama! TÅ« tama! …   TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

Tū tama! r�!

Kia ora, kia ora!

°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!

Rua…hei tama! Tū tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama! rÄ�!    TÅ« tama! rÄ�!

ka pai, ka pai!

Kia kaha, kia kaha

Kaua e tangi    ko wai to mama?

°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!

Toru anÅ�!          Ae!

Hei tama! TÅ« tama!!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama! rÄ�!    TÅ« tama! rÄ�!

Hūakina ng� karu, poai!

°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!

Tahi an�?

Ae!        Hei tama! TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama! rÄ�!    TÅ« tama! rÄ�!

Ko Anaru

Ae, ae, ae! Ka pai, ka pai

To whanaunga pea?   Ae, ae, ko taku pepi

°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!

Taihoa! taihoa!             Kua pau te hau?

Kao kei te hÄ“!                Ae, ae, ae!

A, ko te mutunga, ne?             Ae.        Ae.

Rua anÅ�?          Hei tama! TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama!           TÅ« tama!

TÅ« tama! rÄ�!   

Ringa pakia!

Ka mate! ka mate!

Ka ora! ka ora!

Ka mate! ka mate!

Ka ora! ka ora!

Tēnei te tangata puhuruhuru!

N�na i tiki mai whakawhiti te r�!

Upane! upane!

Upane! kaupane! whiti te r�!

Hi!

Stick games

Games that we use to enhance hands and eye coordination

Kei hea r� koe? Tahi, rua, toru, wha!

Kei hea r� koe?

Kei hea r� koe, e taku wahine?

Taku wahine purotu e … toro ana te aroha e.

Kei hea r� koe?

Kei hea r� koe, e taku toa e?

Whakakapakapa te manawa e … toro ana te aroha e.

Haere mai r�

Haere mai r� kia piri-tahi t�ua e … kia romiromi e.

Mahea ake r� o whakamatanga… kia mirimiri e.

Haere mai r�

Haere mai r� kia piri-tahi t�ua e…kia romiromi e.

Mahea ake r� o whakamatanga…kia mirimiri e.

Hui e. Taiki e!

String Games. Games that were used to practice dexterity.

Koinei ngÄ� mahi whai a te iwi ²ÑÄå´Ç°ù¾±.

Titiro, te whetū o te tonga. Ka pai neh?

Ae, ka rawe, ae he ataahua

E noho. Kia rite!

Ae, kua reri

He tahi taimana.         Ae.

Ko Awhina te toa.        Ka pai

Kia rite an�!

He rua taimana!

Ko Pryor te rangatira.

Kia rite an�!

Ae, haere tonu. Haere tonu

Hi pitipiti moana

Kei a Pryor te wikitoria. Ka pai

Kia rite an�!

He wha taimana

Ko Pryor te rangatira m� te r�.

Turuki! turuki!

Paneke! paneke!

Turuki! turuki!

Paneke! paneke!

Haramai te toki! haumi e, hui e, taiki e!

Perform Whakaraka (8:42 mins)

Watch examples of whakaraka that can be used to demonstrate the categories of the level 3 unit standard 15020, Perform Whakaraka