About this standard
Whakaraka is a term used to describe ²ÑÄå´Ç°ù¾± hand, stick, and string games that develop and demonstrate dexterity, coordination, timing, and skill.
Whakaraka may be performed using hands or with implements such as flax, stones, sticks, or string, in accordance with iwi or hapū traditions.
Level: 3
Credits: 6
Video transcript
Narrator: Unit Standard 15020, Perform Whakaraka, Level 3.
This video gives examples of Whakaraka that can be used to demonstrate the categories of: Hand Games, Stick Games, String Games.
This assessment requires the student to perform items from memory demonstrating competency. It is also expected that this assessment can be performed in a public setting.
Students from the Skill New Zealand Rangatahi Maia programmes of Manaakitanga Aotearoa Trust in Rotorua are featured in this video.
Hand Games. A game whereby each opponent tries to catch the other out with a mirror action.
Ko tēnei te kemu m� ng� ringaringa. Kei tēnei taha ko Anaru. Kei tēr� atu taha ko Hiwaroa. Ko te ingoa o tēnei kemu ko Whakaropiropi Ai.
Ae, hariru!
Kei te reri koe?
Ae, tīmata!
Kei te reri koe e taku teina?
Whakaropiropi Ai?
Whakaropiropi Ai?
Ae!
Tēnei me te hū mai
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
Hū mai r�!
Kia ora, kia ora
Aue, aue, aue!
°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹! Tahi anÅ�?
Ae
Tahi an� Ae
Tēnei me te hū mai…hū mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
Hū mai r�!
Kia ora kia rua ki a Hiwaroa.
Kia ora, kia ora
°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹! Kua mutu?
Rua an�? He aha?
Rua an�? Ae
Tēnei me te hū mai … Hū mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai ra!
Kei te hē, kei te hē! Ko Anaru Ae!
Kua mutu?
Kao! kei te hē!
Kia kaha
°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!
Tahi an�?
Tahi an�?
Ae!
Tēnei me te hū mai Hū mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
Hū mai! Hū mai r�!
HÅ« mai!
He aha te karanga, he aha te karanga
Kia rua na Anaru
E kii, e kii!
Kua tae mai te toa!
Titiro mai!
Rua an�? Rua an�?
Ae Ko te whakamutunga.
Ae! Tēnei me te hū mai ….
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
HÅ« mai! HÅ« mai!
Hū mai r�! Ko Anaru. Koia te toa. Te hokinga mai
Ko te ingoa o tēnei kemu, ko Hei Tama! Tū Tama!
°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!
Ko wai kei te tīmata?
Ko au hoki!
Tahi. Hei tama! Tū tama! … Tū tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
Tū tama! r�!
Kia ora, kia ora!
°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!
Rua…hei tama! Tū tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
Tū tama! r�! Tū tama! r�!
ka pai, ka pai!
Kia kaha, kia kaha
Kaua e tangi ko wai to mama?
°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!
Toru an�! Ae!
Hei tama! TÅ« tama!!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
Tū tama! r�! Tū tama! r�!
Hūakina ng� karu, poai!
°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!
Tahi an�?
Ae! Hei tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
Tū tama! r�! Tū tama! r�!
Ko Anaru
Ae, ae, ae! Ka pai, ka pai
To whanaunga pea? Ae, ae, ko taku pepi
°ÕÄ«³¾²¹³Ù²¹!
Taihoa! taihoa! Kua pau te hau?
Kao kei te hē! Ae, ae, ae!
A, ko te mutunga, ne? Ae. Ae.
Rua an�? Hei tama! Tū tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
TÅ« tama! TÅ« tama!
Tū tama! r�!
Ringa pakia!
Ka mate! ka mate!
Ka ora! ka ora!
Ka mate! ka mate!
Ka ora! ka ora!
Tēnei te tangata puhuruhuru!
N�na i tiki mai whakawhiti te r�!
Upane! upane!
Upane! kaupane! whiti te r�!
Hi!
Stick games
Games that we use to enhance hands and eye coordination
Kei hea r� koe? Tahi, rua, toru, wha!
Kei hea r� koe?
Kei hea r� koe, e taku wahine?
Taku wahine purotu e … toro ana te aroha e.
Kei hea r� koe?
Kei hea r� koe, e taku toa e?
Whakakapakapa te manawa e … toro ana te aroha e.
Haere mai r�
Haere mai r� kia piri-tahi t�ua e … kia romiromi e.
Mahea ake r� o whakamatanga… kia mirimiri e.
Haere mai r�
Haere mai r� kia piri-tahi t�ua e…kia romiromi e.
Mahea ake r� o whakamatanga…kia mirimiri e.
Hui e. Taiki e!
String Games. Games that were used to practice dexterity.
Koinei ngÄ� mahi whai a te iwi ²ÑÄå´Ç°ù¾±.
Titiro, te whetū o te tonga. Ka pai neh?
Ae, ka rawe, ae he ataahua
E noho. Kia rite!
Ae, kua reri
He tahi taimana. Ae.
Ko Awhina te toa. Ka pai
Kia rite an�!
He rua taimana!
Ko Pryor te rangatira.
Kia rite an�!
Ae, haere tonu. Haere tonu
Hi pitipiti moana
Kei a Pryor te wikitoria. Ka pai
Kia rite an�!
He wha taimana
Ko Pryor te rangatira m� te r�.
Turuki! turuki!
Paneke! paneke!
Turuki! turuki!
Paneke! paneke!
Haramai te toki! haumi e, hui e, taiki e!
Perform Whakaraka (8:42 mins)
Watch examples of whakaraka that can be used to demonstrate the categories of the level 3 unit standard 15020, Perform Whakaraka